कुकुरले टोकेपछि जीवनरक्षक पाठः Rabies र यसको उपचारबारे सबैले जान्नुपर्ने कुरा

एक परिवारको डरावनी अनुभवले दिएको सन्देश

कल्पना गर्नुहोस् — एक शान्त साँझ जब परिवारका आमा र छोरा अचानक कुकुरको टोकेपछि त्रास, डर र असहजता फैलिन्छ। के गर्ने? कसरी बचाउने?

यो कथा Rabies (कुकुरको पागलपना रोग) सम्बन्धी यथार्थ, भ्रम, र उपचारका महत्वपूर्ण चरणबारे प्रकाश पार्छ — जुन प्रत्येक नागरिकले जान्न जरुरी छ।

डरलाग्दो घटना जसले सबै परिवर्तन गर्‍यो

एक परिवारको साँझ अचानक भयावह बन्यो जब छिमेकीको पाल्तु कुकुरले आमा र छोरालाई टोकेको थियो। रगत बगिरहेको देखेपछि उनीहरू तुरुन्त अस्पताल पुगे। त्यहाँ चिकित्सकहरूले तुरुन्तै Rabies Vaccine (Zoonovac-V), Tetanus Injection (Bett Titanus) र Rabies Immunoglobulin (Twinrab Serum) को उपचार सुरु गरे।

तर समस्या केवल घाउसम्म सीमित रहेन। छिमेकीहरूको भ्रमित टिप्पणी र केही अशिक्षित चिकित्सकको गलत सल्लाहले परिवारको तनाव र डर थपिएको थियो। यसले प्रमाणित गर्छ — गलत सूचना र हल्लाले उपचारलाई झन् जटिल बनाउन सक्छ, त्यसैले सधैं योग्य स्वास्थ्यकर्मीमाथि भरोसा गर्नुपर्छ।

किन Rabies यति खतरनाक छ?

Rabies सामान्य संक्रमण होइन। यो भाइरसले नस प्रणालीमा आक्रमण गर्छ र एकपटक लक्षण देखा परेपछि लगभग १००% मृत्यु हुन्छ। भाइरस घाउ हुँदै शरीरमा प्रवेश गरेर मस्तिष्कतर्फ यात्रा गर्छ — यो प्रक्रिया केही दिनदेखि महिनासम्म लिन्छ। यदि तुरुन्त उपचार भएन भने परिणाम घातक हुन्छ।

जीवन बचाउने त्री–चरणीय उपचार

चिकित्सकहरूले तीन किसिमको उपचार सुरु गरे —

1. Rabies Vaccine (Zoonovac-V):
   यो शक्तिशाली खोप २८ दिनभित्र ५ चरणमा दिइन्छ — ०, ३, ७, १४ र २८ औं दिनमा। यसले शरीरमा रोगसँग लड्ने प्रतिरक्षा प्रणाली तयारगर्छ।

2. Tetanus Injection (Bett Titanus):
   कुकुरको टोको घाउमा टिटानसको खतरा पनि हुने भएकाले यो सहायक खोप दिइन्छ।

3. Rabies Immunoglobulin (Twinrab Serum):
   यो जीवनरक्षक औषधि हो जसले घाउ वरिपरि तत्काल प्रतिरक्षा प्रदान गर्छ। चिकित्सकहरूले सुईद्वारा घाउ वरिपरि धेरै साना इंजेक्शन दिँदै भाइरसलाई निष्क्रिय बनाउँछन्, बाँकी मात्रा शरीरमा intramuscular injection बाट दिइन्छ।

पहिलो दिनमै करिब १२ वटा सुईहरू दिइएका थिए — काँध, नितम्ब र घाउ वरिपरि। यो पीडादायी भए पनि जीवन बचाउने अनिवार्य उपचार हो।

Rabies सम्बन्धी गलत बुझाइहरू

भ्रम १: “३–४ वटा सुईले पुग्छ।”
👉 सत्यः पूर्ण उपचारका लागि ५ वटा डोज आवश्यक हुन्छन्। अधुरो खोपले जोखिम बढाउँछ।

भ्रम २: “Vaccinated कुकुरले टोके पनि खतरा हुँदैन।”
👉 सत्यः सबै खोप १००% प्रभावकारी हुँदैनन्। त्यसैले उपचार आवश्यक हुन्छ, जबसम्म जनावरलाई २४ घण्टा निरीक्षण वा रोग परीक्षण गर्न सकिँदैन।

भ्रम ३: “पहिले खोप लगाउने र पछि लगाउने एउटै हो।”
👉 सत्यः होइन। Pre-exposure vaccine सावधानीका लागि दिइन्छ, Post-exposure vaccine आपतकालीन उपचार हो, जसमा Twinrab Serum पनि प्रयोग गरिन्छ।

किन प्रत्येक सुई र समयतालिका जरुरी छ?

Rabies Vaccine ले तुरुन्त सुरक्षा दिंदैन। शरीरमा एण्टिबडी बन्न ७ देखि १४ दिन लाग्छ। त्यसैले पहिलो चरणमा Twinrab Serum ले तत्काल सुरक्षा दिन्छ। यदि खोप ढिला भयो वा कुनै डोज छुट्यो भने परिणाम घातक हुन सक्छ।

Twinrab Serum – उपचारको नायक

Twinrab Serum दुई मानवीय monoclonal antibodies बाट बनेको आधुनिक औषधि हो। यसले पारम्परिक इम्युनोग्लोबुलिन भन्दा कम एलर्जी प्रतिक्रिया र अधिक प्रभावकारी सुरक्षा प्रदान गर्छ। यसलाई हाल विश्वस्तरीय उपचार मानक मानिन्छ।

खोप सुरक्षित भण्डारणको महत्व

Rabies Vaccine सदैव शीत श्रृंखलामा (cold chain) राख्नुपर्छ। तातो वा असुरक्षित भण्डारणले खोप निष्क्रिय बनाउन सक्छ। त्यसैले हरेक उपचार प्रमाणित अस्पताल वा विश्वसनीय स्वास्थ्य केन्द्रमा मात्र लिनुपर्छ।

पहिलो र सबैभन्दा जरुरी कदम

कुकुरले टोकेपछि तुरुन्त साबुन र पानीले राम्ररी घाउ धुने — यो सबैभन्दा पहिलो कदम हो। यसले कुकुरको थुकमा भएको भाइरस वा ब्याक्टेरिया हटाउन सहयोग गर्छ। तर त्यसपछि तुरुन्त अस्पताल पुगेर Rabies Vaccine र Twinrab Serum को उपचार लिनुपर्छ।

निष्कर्षः आफू र परिवारलाई सुरक्षित राखौं

कुकुरको टोकोपछि डर होइन, छिटो उपचार नै जीवनरक्षक उपाय हो। Rabies बिना उपचार लगभग सधैं घातक हुन्छ। त्यसैले हल्ला वा अधुरो जानकारीमा भर नपरी पूर्ण खोप र इम्युनोग्लोबुलिन उपचार लिनुहोस्।

Rabies रोक्न सकिने रोग हो — केवल समयमै कदम चाल्नुपर्छ। जानकारी, सचेतता र चिकित्सकीय सल्लाह नै जीवनको सुरक्षा हो।